Fiktif işlem nedir? POS tefeciliğinin esnafa sonuçları

Fiktif işlem ne demek?

Türkiye Bankalar Birliği’nin ve BKM’nin tanımıyla POS cihazlarının, banka kartlarının ya da kredi kartlarının amacı dışında kullanılmasıyla yapılan muvazaalı, yani göstermelik işlemler fiktif işlem sayılır. Slipte bir satış görünür ama gerçekte o mal ya da hizmet el değiştirmemiştir.

BKM’nin üye işyeri kılavuzu bunu daha geniş anlatıyor: POS’un işyeri sahibine, çalışanlarına ya da başkalarına finansman veya çıkar sağlamak için kullanılması kanunlara aykırıdır. “Kartından nakit çekeyim, komisyonunu al” diye gelen biri sana tam olarak bunu teklif ediyordur.

Yaptırımlar

Bankalar tarafında

Fiktif işlem tespit eden banka, dosyayı Türkiye Bankalar Birliği bünyesindeki Fiktif İşlem Değerlendirme Komitesi’ne götürür. BKM kılavuzuna göre komite fiktif işlem yapıldığına karar verirse:

• İşyerinin POS cihazları bir yıl süreyle kapatılabilir ve üye işyeri sözleşmesi feshedilebilir.
• İşyeri bir yıl boyunca hiçbir bankayla üye işyeri sözleşmesi yapamaz.
• Beş yıl içinde tekrarlanırsa bu bir yıllık süre üç yıla uzatılabilir.

İşyeri hakkında kesinleşmiş bir yargı kararı ya da bir kamu kurumunun idari kararı TBB’ye iletilirse de aynı yaptırımlar uygulanır.

Ceza hukuku tarafında

5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu’nun 36. maddesine göre gerçeğe aykırı harcama belgesi düzenleyerek kendisine ya da başkasına yarar sağlayanlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. BKM kılavuzu da bu tür davranışların suç duyurusuna yol açabileceğini yazıyor.

Farkında olmadan kurala aykırı düşülen durumlar

• Başka bir işyerinin satışını kendi POS’undan geçirmek. BKM’ye göre üye işyeri, sözleşmesinde açıkça izin verilmedikçe başka bir işyerinin satışlarına aracılık edemez. Komşu dükkânın POS’u bozuldu diye onun satışını senin cihazından çekmek bu kapsama girebilir.
• Bankaya bildirmediğin bir işte POS kullanmak. POS yalnızca bankaya bildirdiğin faaliyet alanındaki satışlar içindir. İşini değiştirirsen ya da yeni bir ürün grubuna geçersen bunu bankana hemen bildir.
• Kartla yapılan satışın iadesini nakitle yapmak. BKM kılavuzu, iadenin aynı karta ve kart sistemi üzerinden yapılmasını istiyor. Nakit, çek ya da havaleyle iade yaparsan finansal sorumluluk sende kalır. Doğru yolu POS’ta iade ve iptal rehberinde anlattık.
• Kartla ödeyenden fark almak. Aynı kanunun 17. maddesine göre kart kullanıldığı için komisyon ya da benzeri bir adla ek ödeme istenemez. Aykırılıkta sözleşme feshedilir ve bir yıl yeni sözleşme yapılamaz. Ayrıntısı Troy ve kart kabul kuralları yazısında.

Kaynaklar

BKM, Kartlı Ödeme Sistemleri Kuralları Üye İş Yeri Kılavuzu (Eylül 2026), 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu (madde 17 ve 36), Türkiye Bankalar Birliği, Fiktif işlemler. Belgelere 5 Kasım 2026’da erişildi. Bu yazı hukuki görüş değildir; somut bir durumda avukata danış.